Bạn có bao giờ tự hỏi: Tại sao mình luôn khen con giỏi, khen con ngoan, nhưng càng khen, con lại càng tỏ ra thiếu tự tin hoặc ngại đối mặt với thử thách?
Hay ngay cả chính bạn, có bao giờ bạn cảm thấy mình như đang đứng yên một chỗ, không có thêm thành tích mới, thậm chí là đang lùi lại phía sau—mặc dù những người xung quanh vẫn không tiếc lời ngưỡng mộ và khen ngợi bạn mỗi ngày?
Có một sự thật đầy bất ngờ được hé lộ trong cuốn sách Nurtureshock (bản dịch tiếng Việt là “Cú Sốc Dưỡng Dục”): Khi chúng ta càng khen ngợi một đứa trẻ bằng những tính từ định danh, trẻ sẽ vô tình bị “mắc kẹt” vào cái danh hiệu đó. Cho dù là một đứa trẻ ngây thơ, con vẫn phải gánh một cái nhãn mang tên “đã tốt”.
Khi mang trên mình chiếc nhãn “đã tốt”, nỗi sợ hãi sẽ xuất hiện. Tâm lý của trẻ nhỏ hay người lớn lúc này đều như nhau: Chúng ta không dám thử thách nữa, vì lo sợ rằng: “Chuyện gì sẽ xảy ra nếu mình thất bại và không còn đủ tốt trong mắt mọi người?”
Hai tác giả Bronson và Merryman đã nghiên cứu tâm lý trẻ nhỏ và chỉ ra rằng: Thay vì công nhận một kết quả hay một tính cách cố định, nếu chúng ta chuyển sang khen ngợi quá trình và khích lệ sự nỗ lực, đứa trẻ sẽ xây dựng được “hệ miễn dịch” với nỗi sợ thất bại. Con sẽ không ngại dấn thân, ngược lại còn tự tin sáng tạo, tò mò khám phá để đạt được những tiềm năng tối ưu nhất.
Khi được nhắc nhớ lại bài học này, Jasmine cảm thấy vô cùng biết ơn. Đây là những kiến thức mình từng biết qua, nhưng phải đến gần đây mới thực sự có cơ hội đào sâu và chiêm nghiệm.
Hành trình làm cha mẹ rõ ràng là một sự đầu tư miên mật. Cứ mỗi ba năm, con lại bước vào một giai đoạn phát triển hoàn toàn mới. Nếu biết nắm bắt những “thời điểm vàng” này, chúng ta sẽ giúp con kích hoạt được những năng lực tốt nhất. Và ngay cả khi bạn cảm thấy mình đã lỡ mất một nhịp, thì thật may mắn, chúng ta luôn có những chuyên gia, những nghiên cứu khoa học dẫn đường để hỗ trợ con một cách đúng đắn.
Riêng với Jasmine, hành trình tìm kiếm tri thức để đồng hành cùng con gái nhỏ lại chính là chiếc gương soi phản chiếu chính mình. Nhờ con, Jasmine học được cách trở thành một phiên bản tử tế hơn, thấu hiểu hơn, và biết yêu thương chính bản thân mình hơn.
Học cách nuôi con, hóa ra lại là học cách lắng nghe “đứa trẻ bên trong” của chính mình. Để biết mình thực sự cần gì, muốn gì và đang ra sao.
Đây đang là khoảng thời gian đẹp đẽ nhất trong cuộc đời của Jasmine. Và Jasmine hy vọng rằng, bạn cũng sẽ sớm tìm thấy khoảng thời gian rực rỡ nhất của riêng mình. Khoảnh khắc ấy có thể đến khi bạn nuôi dạy con, khi bạn đắm mình trong công việc yêu thích, khi tìm thấy một bộ môn phù hợp… hay đôi khi, chỉ đơn giản là những phút giây bình yên không-làm-gì-cả.
Và khi quay về với chính mình, Jasmine chợt nhận ra một sự thật: Người quan trọng nhất với bạn lúc này, không phải là con cái, không phải là bạn đời, không phải là sếp hay khách hàng đối tác… mà là chính bạn.
Có một sự thật mà không phải ai cũng dám hỏi: liệu một ngày, mình có rời đi trước những người thân yêu không? Và khi Jasmine nghĩ ra câu hỏi đó, thì mọi thứ trở về không.
Kể từ đó, học cách yêu thương và chăm sóc chính mình luôn là ưu tiên hàng đầu của Jasmine.
Và dĩ nhiên, vì chúng ta đang nói về chủ đề “lời khen”, Jasmine muốn chúc mừng bạn—những người đang đọc đến dòng này. Bạn xứng đáng nhận được những lời khen tặng và xứng đáng được yêu thương, đơn giản là vì bạn đã mở lòng cho phép điều đó xảy ra.
Nhưng thay vì chờ đợi sự công nhận từ thế giới bên ngoài, tại sao chúng ta không bắt đầu tự khen ngợi và khích lệ bản thân từ những điều nhỏ nhất?
Khi bạn biết cách tự công nhận chính mình, đó cũng là lúc bạn neo giữ được chiếc neo bình yên ở bên trong, không còn bị phụ thuộc vào những lời tán dương hay phán xét từ người khác.
Jasmine từng trò chuyện và lắng nghe rất nhiều câu chuyện (case studies) từ nhiều người ở những độ tuổi khác nhau. Có một điểm tổn thương rất lớn mà hầu như những người phụ nữ điều mắc phải: Khi một người nghĩ rằng người khác đang chê trách hoặc rời bỏ mình, tâm lý họ bị đả thương sâu sắc. Trong vô thức, cơn sân hận bốc hỏa khiến họ quay sang tấn công ngược lại xung quanh. Điều đó vô tình đẩy những người yêu thương họ ra xa, tạo thành một bức tường ngăn cách mà chính họ cũng không hề hay biết.
Bởi vậy, học cách tự khen ngợi và trân trọng bản thân chính là liều thuốc chữa lành đầu tiên và nền tảng nhất mà một người trưởng thành có thể tự làm cho chính mình.
Việc này hoàn toàn không dễ dàng, Jasmine hiểu chứ. Phá vỡ những thói quen tự chỉ trích bấy lâu nay cần rất nhiều lòng can đảm. Nhưng chúng ta chắc chắn sẽ làm được. Vì Jasmine đã làm được, và Jasmine tin bạn cũng sẽ làm được.
Hãy bắt đầu ngay hôm nay, từ những lời thì thầm dịu dàng nhất với chính mình, bạn nhé!
#canđảm #yeuthuong #hanhphuchoc #loikhen #trecon
To explore the incredible science of parenting deeper and support the authors, grab your own official copy of the book here:
AI’s created
